Turkey: Patentle İlgili Yaygin Olarak Yanliş Bilinen Gerçekler

Last Updated: 10 July 2019
Article by Cansu Şahinoğlu

ÖZET

Makalemizde, patentle ilgili genel olarak yanlış bilinen kabullenmeler üzerinde durularak patentten doğan hakların daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Patent, Tescil, Koruma, Serbest Üretim Raporlaması, PCT Başvurusu, Fikri Mülkiyet.

GİRİŞ

Fikri mülkiyet denince aklımıza, kişilerin ve kuruluşların sahip oldukları patentler, ticari markalar, tescilli tasarımlar, telif hakkı, ticari sırlar vb. gelmektedir. Fikri mülkiyet hukuku ise fikir ve sanat eserleri üzerindeki haklar ile sınai (sanayiyle ilgili) hakları, bunların kapsamını ve korumasını düzenleyen bir genel kavramdır. Her ülke kendi fikri mülkiyet hukukunu kendi belirlemektedir. Dünyada Amerika ve Avrupa patent sistemi olmak üzere, temel alınan iki sistem mevcuttur. 10 Ocak 2017 tarihinde yürürlüğe giren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'yla Türkiye'deki patent sisteminin Avrupa sistemine daha yakın hale getirilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır.

Patent sistemlerinin temel amaçları arasında; teknolojik bilginin gizli kalması önlenerek teknolojinin yaygınlaşmasının ve gelişmesinin sağlanması, 20 yıllık geçici koruma hakkı tanınarak buluş sahibine buluşunu ticarileştirebilmesi ve ondan kazanç elde edebilmesi için yeterli önceliğin verilmesi, taklit ve ihlallerin önüne geçilerek haksız rekabetin önlenmesi, tekerleğin yeniden icat edilmesinin önüne geçilerek emeğin ve zamanın teknolojiyi hep bir adım daha ileriye taşıyacak şekilde kullanılmasının sağlanması yer almaktadır. Ancak fikri mülkiyet ile ilgili kavramlar ve haklar ülkemizde yeterince bilinmemektedir. Bu konudaki eğitimlere eğitim sistemimiz içerisinde yer verilmediğinden kişiler ve firmalar yalnızca kulaktan dolma bilgilere sahip olarak hareket etmekte, doğal olarak çevresini de yanlış yönlendirmektedir. Ülkemizdeki teknoloji üreten firmaların AR-GE merkezlerinde çalışan personelin çoğunun fikri mülkiyet kavramlarını ve sahip oldukları fikri mülkiyet haklarını yeterince bilmemeleri veya yanlış bilmeleri yüzenden çok sık hak kaybı yaşamaları söz konusu olmaktadır.

I. PATENTİN DÜNYA ÇAPINDA KORUMA SAĞLADIĞI YANILGISI

Kişilerin ve firmaların buluş fikirleri için patent başvurusunda bulunmalarının sebebi, söz konusu 20 yıllık korumayı elde etmek ve bu süre içerisinde gerekli korumayı sağlayarak buluş üzerindeki tekellikleri sayesinde buluştan maksimum kazanç sağlamaktır. Korumadan kasıt başvuru sahibinin izni olmadan ürünün üretilmesinin, satılmasının, ithalatının ve ihracatının yasak olması, bunların yasalarla korunmasıdır. Mevcut yasalara muhalif hareket edilmediği taktirde kişilere ve firmalara yaptırımlar uygulanmaktadır.

Yeterince bilgi sahibi olmayan kişiler, patent başvurusunda bulunulduğunda patentinin kendisine dünya çapında koruma sağlayacağı yanılgısına düşmektedir. Patent ile korunan teknoloji, artık kamuya açık bir bilgi (tekniğin bilinen durumu) olduğundan dünyanın herhangi bir yerinde aynı konu üzerine yeniden patent alınması mümkün değildir. Her ne kadar alınan patent, dünyanın başka bir yerinde bu konuda yeniden patent alınmasını engellese de dünyanın başka bir yerinde söz konusu patente konu olan ürünün üretilmesini ve ticaretini engellememektedir. Bu sebeple kişilerin ve firmaların, stratejik planlar yaparak müşterilerinin veya rakiplerinin olduğu ülkelerde de koruma sahibi olabilmesi için ülkesel geçişle ilgili haklarını (sözleşmeler, kritik süreler) yeterince bilmeleri veya danışmanlık aldığı firmalar tarafından doğru yönlendirilmeleri son derece önem arz etmektedir. Başvuruyla birlikte doğan 12 aylık rüçhan süresi içerisinde ilk başvuru tarihini rüçhan (öncelik) olarak göstererek ülkesel geçiş yapmak mümkündür. Aynı şekilde 12 aylık süre bitmeden yapılacak PCT (Patent Cooperation Treaty – Patent İşbirliği Sözleşmesi) başvurusuyla söz konusu PCT sözleşmesine üye ülkelerde rüçhan dokümanın başvuru tarihinden itibaren 30 aya kadar (bazı ülkelerde daha fazla; Kanada için 42. aya kadar) ülkesel geçiş yapmak mümkün olmaktadır.

II. PATENT ALINAN HER ÜRÜNÜN ÜRETİLEBİLECEĞİ YANILGISI

Şirketlerin patent alma sebebinin temelinde söz konusu ürünü üretmek yatmaktadır. Ancak bilindiğinin aksine patent alınması buluş konusu ürünün üretilebilir olduğu anlamına gelmemektedir. Ürünün özünü teşkil etmese de ürünün bir kısmını teşkil eden tekniğin, henüz koruma süreleri sona ermemiş olan bir buluşa ait olması, buluş konusu ürünün üretilebilirliği önünde engeldir. Koruma süresi devam eden bir buluşun herhangi bir şekilde izinsiz kullanılması durumunda patent sahibinin, hak ihlali yapan kişi veya kurumu mahkemeye verme hakkı doğmaktadır. Bu sebeple patent alınmış olsa dahi üretime başlamadan önce üretim serbestliği analizlerinin yapılması oldukça önemlidir. Üretim serbestliği analizleri ve raporlanması yapılmadan üretime geçildiğinde ihlaller söz konusu olabileceğinden patent ihlali yapan kuruma veya kişiye patent sahibinin dava açma hakkı doğmaktadır.

III. PCT BAŞVURUSUYLA HER ÜYE ÜLKEDE PATENT HAKKI ELDE EDİLDİĞİ YANILGISI

PCT, bir buluşun birden fazla ülkede korunması istendiği taktirde bunu kolaylaştırmak ve ekonomik hale getirmek amacıyla üye ülkelerin aralarında yapmış olduğu bir anlaşmadır. Söz konusu PCT başvurusunun ilk başvuru tarihinden itibaren 12 ay içerisinde yapılması gerekmektedir. PCT başvurusunda bulunulmasıyla başvuru sahibi ilk başvuru tarihinden (rüçhan) itibaren 30 ay içinde üye ülkelerin (152 ülke) her birine patent başvurusunda bulunma hakkı elde etmektedir. Bu süre her ülkenin mevzuatına göre değişiklik gösterebilmekte olup, Türkiye için 33 aya, Kanada için ise 42 aya kadar uzamaktadır. PCT başvurusu sayesinde başvuru sahibi, her ülkede ayrı ayrı araştırma raporu ve inceleme raporu hazırlatmak zorunda kalmayacağı için ekonomik olarak büyük bir tasarruf sağlamaktadır. Patentle ilgili genel yanılgılardan biri de PCT konusunda yaşanmaktadır. PCT başvurusu yapmış olmanın üye ülkelerin her birinde patent hakkı elde edilmesi anlamına geldiği düşünülmektedir. Oysa böyle bir şey söz konusu olmayıp yalnızca tanınan bu süre içerisinde üye ülkelerden her birine patent başvurusunda bulunma hakkı kazanılması anlamına gelmektedir. Yani PCT başvurusunda bulunulduğunda ilk başvuru tarihinden itibaren 30 aylık süre içerisinde istenilen her ülkeye ayrı ayrı başvuruda bulunulması gerekecektir. PCT, ülkesel geçiş için sürenin uzatılmasını sağlamakla beraber her ülke ofisinde ayrı ayrı araştırma raporu ve inceleme raporu hazırlanması gereğini ortadan kaldırdığı için başvuru sahibine ekonomik olarak büyük bir tasarruf sağlamaktadır.

IV. TESCİL EDİLDİĞİNDE TÜM KORUMANIN DEVLET ORGANLARI YA DA YETKİLİ BİR OTORİTE TARAFINDAN SAĞLANACAĞI YANILGISI

Toplumumuzda patent başvurusu tescille sonuçlandığında tüm korumanın devlet organları ya da yetkili bir otorite tarafından sağlandığı yanılgısı hakimdir. Oysa korumanın sağlanması için hak sahibinin ihlal olan durumların varlığını tespit etmesi ve tespitleri doğrultusunda yetkili mercilere (hukuksal uygulamalara) şikayette bulunması, dava vb. yollara başvurması gerekmektedir. Aksi taktirde tescilin getirdiği koruma yalnızca kağıt üstünde kalarak çoğu zaman hak sahibinin maddi ve manevi zararına sebep olan hak ihlallerine yol açacaktır.

V. FİKRİMİZİN DAHA ÖNCE KİMSE TARAFINDAN DÜŞÜNÜLMEDİĞİ YANILGISI

Buluş fikrimizin daha önce kimse tarafından düşünülemeyecek kadar farklı olduğunu varsaymak genel yanılgılardan bir tanesidir. Oysa dünyada yedi buçuk milyar insan olduğu düşünüldüğünde bir fikrin başka biri tarafından daha önce düşünülmüş olma ihtimali oldukça yüksektir. Bu sebeple patent veya faydalı model başvurusundan önce ön araştırma yapılarak dünya literatürlerinin taranması oldukça önemlidir. Bu noktada patent sistemlerinin tam olarak hedefledikleri; veritabanları sayesinde tekerleğin yeniden icat edilmesinin önüne geçerek emeğin ve zamanın teknolojiyi hep bir adım daha ileri taşıyacak şekilde kullanılmasını sağlamaktır.

VI. YAZILIMLARIN VE MATEMATİKSEL YÖNTEMLERİN KORUNABİLCEĞİ YANILGISI

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 82. maddesinin birinci fıkrasında patentlenebilirlik kriterlerinden bahsedilirken ikinci fıkrasında nelerin patentlenebilirliğin dışında kaldığı konusuna değinilmektedir. Buna göre; keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, zihni faaliyetler, bilgisayar programları, estetik niteliği bulunan mahsuller, bilginin sunumu vb. unsurlar patentlenebilirliğin dışında kalmaktadır. Ancak söz konusu unsurlar kullanılarak geliştirilen cihazlar için patent alınabilmektedir. Örneğin, bölme işlemi için geliştirilen matematiksel bir yönteme patent alınamazken bahsedilen yöntem kullanılarak geliştirilen bir hesap makinesine -söz konusu hesap makinesinin tekniğin bilinen durumundaki hesap makinelerine göre daha hızlı işlem vb. teknik avantajlar sağlaması yani teknik bir probleme çözüm getirmesi durumunda- patent alınabilmektedir. Aynı şekilde geliştirilen bir yazılım (bilgisayara programı) için patent alınamazken (telif hakkı altında korunabilmektedir) söz konusu yazılım bir cihazla birlikte patent koruması alabilmektedir. Burada dikkate alınan kriter, teknik bir etkinin ortaya çıkarılıyor olmasıdır. Bu tarz patent dosyasında yazılımın kendisinden ziyade söz konusu yazılımın kullanıldığı sistemin elemanları ve bunlar arasında oluşturulan etkileşim korunmaktadır.

VII. YENİ OLAN HERŞEYİN PATENTLENEBİLECEĞİ YANILGISI

Patentlenebilirlik için buluş fikrinin yeni olması yetmemekte buluş basmağı kriteri aranmaktadır. Buluş basamağı kriteri sayesinde yeni olan ancak aslında tekniğin bilinen durumundan çok da farklı olmayan buluşların patentle korunmasının önüne geçilmektedir. Buluş basamağı kriterinde, teknik probleme getirilen bir çözümün yanı sıra söz konusu çözümün şaşırtıcı bir etkiye sahip olması yani tekniğin bilinen durumundan yola çıkan alanda uzman kişinin var olan bilgilerden yola çıkarak ulaşamayacağı bir sonuç ortaya konması beklenmektedir. Yeni olan ancak buluş basamağı içermeyen fikirler faydalı model belgesi ile korunabilmektedir.

VIII. YALNIZCA DÜNYADA BÜYÜK YANKI GETİRECEK DERECEDE BÜYÜK BİR BULUŞUN PATENTE KONU OLABİLECEĞİ YANILGISI

Sanılanın aksine bir fikrin buluş olabilmesi için dünyayı yerinden oynatmasına, çığır açacak bir icat olmasına gerek yoktur. Buluşun yalnızca tekniğin bilinen durumundan farklı olması ve tekniğin bilinen durumunda yaşanan teknik probleme çözüm getiren teknik bir niteliğe sahip olması beklenmektedir.

Örneğin; teknikte yapılan küçük bir değişikliğin enerji tasarrufu, hız, verim veya herhangi teknik bir üstünlük sağlaması söz konusuysa değişikliğin bir patente konu olması mümkündür.

SONUÇ

Eğitim sistemimizde fikri mülkiyet kavramlarına ve haklarına yer verilmesiyle toplumumuz daha bilinçli hale gelecektir. Her insan bir buluşçu adayı olduğundan yalnızca Ar-Ge personellerinin değil toplumumuzun her kesiminin söz konusu bilgilere sahip olabilmesi için üniversitede seçmeli ders şeklinde sunulmak yerine, temel eğitim içeriği olarak daha küçük yaşlardan itibaren bireylerin bu konularda eğitilmesi gerekmektedir. Ancak haklarını yeterince bilen bir toplumun oluşturduğu devletin aydınlık geleceğinden söz edilebileceği unutulmamalıdır.

The content of this article is intended to provide a general guide to the subject matter. Specialist advice should be sought about your specific circumstances.

To print this article, all you need is to be registered on Mondaq.com.

Click to Login as an existing user or Register so you can print this article.

Authors
 
Some comments from our readers…
“The articles are extremely timely and highly applicable”
“I often find critical information not available elsewhere”
“As in-house counsel, Mondaq’s service is of great value”

Related Topics
 
Related Articles
 
Up-coming Events Search
Tools
Print
Font Size:
Translation
Channels
Mondaq on Twitter
 
Mondaq Free Registration
Gain access to Mondaq global archive of over 375,000 articles covering 200 countries with a personalised News Alert and automatic login on this device.
Mondaq News Alert (some suggested topics and region)
Select Topics
Registration (please scroll down to set your data preferences)

Mondaq Ltd requires you to register and provide information that personally identifies you, including your content preferences, for three primary purposes (full details of Mondaq’s use of your personal data can be found in our Privacy and Cookies Notice):

  • To allow you to personalize the Mondaq websites you are visiting to show content ("Content") relevant to your interests.
  • To enable features such as password reminder, news alerts, email a colleague, and linking from Mondaq (and its affiliate sites) to your website.
  • To produce demographic feedback for our content providers ("Contributors") who contribute Content for free for your use.

Mondaq hopes that our registered users will support us in maintaining our free to view business model by consenting to our use of your personal data as described below.

Mondaq has a "free to view" business model. Our services are paid for by Contributors in exchange for Mondaq providing them with access to information about who accesses their content. Once personal data is transferred to our Contributors they become a data controller of this personal data. They use it to measure the response that their articles are receiving, as a form of market research. They may also use it to provide Mondaq users with information about their products and services.

Details of each Contributor to which your personal data will be transferred is clearly stated within the Content that you access. For full details of how this Contributor will use your personal data, you should review the Contributor’s own Privacy Notice.

Please indicate your preference below:

Yes, I am happy to support Mondaq in maintaining its free to view business model by agreeing to allow Mondaq to share my personal data with Contributors whose Content I access
No, I do not want Mondaq to share my personal data with Contributors

Also please let us know whether you are happy to receive communications promoting products and services offered by Mondaq:

Yes, I am happy to received promotional communications from Mondaq
No, please do not send me promotional communications from Mondaq
Terms & Conditions

Mondaq.com (the Website) is owned and managed by Mondaq Ltd (Mondaq). Mondaq grants you a non-exclusive, revocable licence to access the Website and associated services, such as the Mondaq News Alerts (Services), subject to and in consideration of your compliance with the following terms and conditions of use (Terms). Your use of the Website and/or Services constitutes your agreement to the Terms. Mondaq may terminate your use of the Website and Services if you are in breach of these Terms or if Mondaq decides to terminate the licence granted hereunder for any reason whatsoever.

Use of www.mondaq.com

To Use Mondaq.com you must be: eighteen (18) years old or over; legally capable of entering into binding contracts; and not in any way prohibited by the applicable law to enter into these Terms in the jurisdiction which you are currently located.

You may use the Website as an unregistered user, however, you are required to register as a user if you wish to read the full text of the Content or to receive the Services.

You may not modify, publish, transmit, transfer or sell, reproduce, create derivative works from, distribute, perform, link, display, or in any way exploit any of the Content, in whole or in part, except as expressly permitted in these Terms or with the prior written consent of Mondaq. You may not use electronic or other means to extract details or information from the Content. Nor shall you extract information about users or Contributors in order to offer them any services or products.

In your use of the Website and/or Services you shall: comply with all applicable laws, regulations, directives and legislations which apply to your Use of the Website and/or Services in whatever country you are physically located including without limitation any and all consumer law, export control laws and regulations; provide to us true, correct and accurate information and promptly inform us in the event that any information that you have provided to us changes or becomes inaccurate; notify Mondaq immediately of any circumstances where you have reason to believe that any Intellectual Property Rights or any other rights of any third party may have been infringed; co-operate with reasonable security or other checks or requests for information made by Mondaq from time to time; and at all times be fully liable for the breach of any of these Terms by a third party using your login details to access the Website and/or Services

however, you shall not: do anything likely to impair, interfere with or damage or cause harm or distress to any persons, or the network; do anything that will infringe any Intellectual Property Rights or other rights of Mondaq or any third party; or use the Website, Services and/or Content otherwise than in accordance with these Terms; use any trade marks or service marks of Mondaq or the Contributors, or do anything which may be seen to take unfair advantage of the reputation and goodwill of Mondaq or the Contributors, or the Website, Services and/or Content.

Mondaq reserves the right, in its sole discretion, to take any action that it deems necessary and appropriate in the event it considers that there is a breach or threatened breach of the Terms.

Mondaq’s Rights and Obligations

Unless otherwise expressly set out to the contrary, nothing in these Terms shall serve to transfer from Mondaq to you, any Intellectual Property Rights owned by and/or licensed to Mondaq and all rights, title and interest in and to such Intellectual Property Rights will remain exclusively with Mondaq and/or its licensors.

Mondaq shall use its reasonable endeavours to make the Website and Services available to you at all times, but we cannot guarantee an uninterrupted and fault free service.

Mondaq reserves the right to make changes to the services and/or the Website or part thereof, from time to time, and we may add, remove, modify and/or vary any elements of features and functionalities of the Website or the services.

Mondaq also reserves the right from time to time to monitor your Use of the Website and/or services.

Disclaimer

The Content is general information only. It is not intended to constitute legal advice or seek to be the complete and comprehensive statement of the law, nor is it intended to address your specific requirements or provide advice on which reliance should be placed. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers make no representations about the suitability of the information contained in the Content for any purpose. All Content provided "as is" without warranty of any kind. Mondaq and/or its Contributors and other suppliers hereby exclude and disclaim all representations, warranties or guarantees with regard to the Content, including all implied warranties and conditions of merchantability, fitness for a particular purpose, title and non-infringement. To the maximum extent permitted by law, Mondaq expressly excludes all representations, warranties, obligations, and liabilities arising out of or in connection with all Content. In no event shall Mondaq and/or its respective suppliers be liable for any special, indirect or consequential damages or any damages whatsoever resulting from loss of use, data or profits, whether in an action of contract, negligence or other tortious action, arising out of or in connection with the use of the Content or performance of Mondaq’s Services.

General

Mondaq may alter or amend these Terms by amending them on the Website. By continuing to Use the Services and/or the Website after such amendment, you will be deemed to have accepted any amendment to these Terms.

These Terms shall be governed by and construed in accordance with the laws of England and Wales and you irrevocably submit to the exclusive jurisdiction of the courts of England and Wales to settle any dispute which may arise out of or in connection with these Terms. If you live outside the United Kingdom, English law shall apply only to the extent that English law shall not deprive you of any legal protection accorded in accordance with the law of the place where you are habitually resident ("Local Law"). In the event English law deprives you of any legal protection which is accorded to you under Local Law, then these terms shall be governed by Local Law and any dispute or claim arising out of or in connection with these Terms shall be subject to the non-exclusive jurisdiction of the courts where you are habitually resident.

You may print and keep a copy of these Terms, which form the entire agreement between you and Mondaq and supersede any other communications or advertising in respect of the Service and/or the Website.

No delay in exercising or non-exercise by you and/or Mondaq of any of its rights under or in connection with these Terms shall operate as a waiver or release of each of your or Mondaq’s right. Rather, any such waiver or release must be specifically granted in writing signed by the party granting it.

If any part of these Terms is held unenforceable, that part shall be enforced to the maximum extent permissible so as to give effect to the intent of the parties, and the Terms shall continue in full force and effect.

Mondaq shall not incur any liability to you on account of any loss or damage resulting from any delay or failure to perform all or any part of these Terms if such delay or failure is caused, in whole or in part, by events, occurrences, or causes beyond the control of Mondaq. Such events, occurrences or causes will include, without limitation, acts of God, strikes, lockouts, server and network failure, riots, acts of war, earthquakes, fire and explosions.

By clicking Register you state you have read and agree to our Terms and Conditions